اين است كه اگر شهيد به معنى مشهود هم باشد ، ظهور آيه بر ادلّهء ديگر كه اشياء و مخلوقات ، واسطه براى اثبات حق هستند ، بيشتر است ، ولى اگر شهيد به معنى شاهد باشد ، مفاد آيه با اين براهين ارتباطى پيدا نمىكند بلكه دلالت بر احاطهء علم خدا به هر چيز دارد . امّا صدر آيه كه شيخ‌الرّئيس آن را بيان برهان كسانى گرفته است كه به خلق و فعل حق استدلال مىكنند برحسب بعضى از تفاسير و نيز آيهء قبل از اين آيه ، مربوط به استدلال بر وجود خدا نيست و ضمير در « أَنَّه الحَقُّ » راجع به قرآن است . به فرض هم كه آن را راجع به حق - تعالى شأنه - بگيرند ، احتمال است و به طور قطع تفسير قرآن در معنايى كه آيه در آن ظاهر نيست ، جايز نمىباشد ، امّا بعضى از حضرات حكما در مقام تفسير آيات و روايات ، با پيشداورى ، دربارهء هر مطلبى كه بحث مىكنند ، آيه‌اى از آيات يا حديثى را بر آن منطبق مىسازند ، در حالى كه اگر مطلب آنها هم در آن مورد صحيح باشد ، گاه مفاد آن آيه دربرگيرندهء آن مطلب نيست ، ولى اينان به مجرّد وجود يك احتمال بعيد يا تأويلاتى ، آيه را از ظاهر خود كه آن نيز صحيح و معقول است منصرف مىسازند و آن را موافق با رأى خود نشان مىدهند ، چنان كه اگر كسى در بعضى از موارد كتاب اسفار غور و دقّت كند ، اين جرأت ديده مىشود . غفر اللَّه لنا و لهم زلّاتنا و هفواتنا . برهان قصد و عنايت و نظام و تناسب در خصوص اين برهان ، پيش از اين توضيحاتى داده شد ، هر كس طالب آگاهى بيشتر باشد ، مىتواند به كتابهايى كه در اين خصوص نوشته شده است ، رجوع نمايد . به طور كلّى علوم طب و تشريح ، گياه‌شناسى ،